Polska atomistyka kończy 60 lat! W czerwcu 1955 powołano Instytut Badań Jądrowych, pierwszy tego typu ośrodek naukowo-badawczy w Polsce. Dziś Prezydent RP na Zamku Królewskim wręczył odznaczenia państwowe najbardziej zasłużonym naukowcom. Uroczystość była zwieńczeniem cyklu wydarzeń przygotowanych przez instytuty jądrowe z okazji jubileuszu.

W czwartek, 11 czerwca br, na Zamek Królewski wśród znamienitych gości ze świata polityki i gospodarki przybyli najwybitniejsi naukowcy związani z fizyką jądrową. To m.in. oni 60 lat temu zakładali Instytut Badań Jądrowych w Świerku, pierwszy tego typu ośrodek naukowo-badawczy. Za swoje zasługi dziś z rąk Prezydenta RP otrzymali najwyższe odznaczenia państwowe.

4 czerwca 1955 roku decyzją Prezydium Rządu powołano Instytut Badań Jądrowych. Było to możliwe dzięki odtajnieniu przez USA, Wielką Brytanię i ZSRR prac związanych z fizyką jądrową i udostępnieniu innym krajom technologii jądrowych. Pierwszym Dyrektorem ośrodka w Świerku został prof. Andrzej Sołtan.

Choć szkice polskiego reaktora powstały w 1954 roku w warszawskim Zakładzie Fizyki Cząstek Elementarnych Polskiej Akademii Nauk, to pierwszy reaktor jądrowy EWA (Eksperymentalny, Wodny, Atomowy) udało się wybudować w 1958 roku. Gotowa jego konstrukcja została przekazana przez ZSRR. Naukowcy wykorzystywali go do produkcji izotopów promieniotwórczych oraz badań prowadzonych na wiązkach neutronów z kanałów poziomych. Wraz z reaktorem EWA powstała w Świerku Centrala Odpadów Promieniotwórczych, a w wojskowym forcie w Różanie zlokalizowano Składowisko Odpadów Promieniotwórczych. To dzięki reaktorowi „Ewa” ośrodek w Świerku stał się znaczącym w świecie centrum rozwoju badań i technik jądrowych. W tym samym czasie w Krakowie wybudowano cyklotron U-120 a z krakowskiego oddziału IBJ powstał samodzielny Instytut Fizyki Jądrowej. Dzięki doświadczeniom na skonstruowanych w Świerku reaktorach mocy zerowej (MARYLA, ANNA, AGATA) możliwe było wybudowaniu całkowicie polskiego reaktora jądrowego MARIA.

ncbj

Odznaczenia z okazji 60-lecia powstania Instytutu Badań Jądrowych. Uroczystość na Zamku Królewskim w Warszawie 

Instytut w Świerku prowadził również szeroko zakrojone prace wspomagające budowę Elektrowni Jądrowej Żarnowiec, zrealizował badania charakterystyk reaktorów energetycznych w Nowym Woroneżu (b. ZSRR) i w Kozłoduju (Bułgaria) oraz współpracował przy uruchomieniu produkcji urządzeń dla elektrowni jądrowej EJ Pacs (Węgry). W Instytucie Badań Jądrowych realizowano prace z fizyki jądrowej wysokich i niskich energii, chemii jądrowej, fizyki i techniki reaktorowej. Nawiązano współpracę z najważniejszymi ośrodkami naukowymi świata, m.in. ze Zjednoczonym Instytutem Badań Jądrowych – ZIBJ w Dubnej pod Moskwą i Europejską Organizacją Badań Jądrowych CERN w Genewie oraz wieloma instytutami europejskimi. Uruchomiono szeroki program badań podstawowych, kontynuowany dziś w Narodowym Centrum Badań Jądrowych.

Silna pozycja Instytutu Badań Jądrowych oraz postawa jego pracowników w latach tworzenia „Solidarności” sprowokowały reakcję ówczesnych władz. Wskutek decyzji politycznej w 1982 roku dokonano rozbicia instytutu na trzy nowe jednostki: Instytut Problemów Jądrowych i Instytut Energii Atomowej (oba w Świerku) oraz Instytut Chemii i Techniki Jądrowej  (na Żeraniu). 1 września 2011 roku z dwóch pierwszych instytutów powstało Narodowe Centrum Badań Jądrowych.

Obecnie istnieją w Polsce trzy instytuty  naukowe wywodzące się z Instytutu Badań Jądrowych: Narodowe Centrum Badań Jądrowych oraz Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych (Świerk), Instytut Chemii i Techniki Jądrowej (Warszawa), Instytut Fizyki Jądrowej (Kraków). Naukowcy ściśle współpracują z sobą biorąc udział w licznych krajowych i międzynarodowych projektach. Przykładem owocnego współdziałania jest m.in. zawarta 12 marca br w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów umowa z największym francuskim ośrodkiem badawczym Commissariat à l'énergie atomique et aux énergies alternatives (CEA). Porozumienie ma na celu rozwijanie technologii jądrowych w Europie, szczególnie w kontekście oceny bezpieczeństwa instalacji jądrowych, badania materiałów na potrzeby obecnych reaktorów jak i źródeł przyszłości oraz pozyskiwania izotopów niezbędnych dla przemysłu i medycyny. Instytuty włączają się również aktywnie w realizację Polskiego Programu Energetyki Jądrowej.

Źródło: NCBJ

Share on FacebookTweet about this on TwitterGoogle+Print this page